අමා සංකල්පය
සම-නිරාම දෝෂය: ක්‍රියාකාරී අර්ථ නිරූපණය
දෝෂය අමා සමඟ සම්බන්ධ වූ විට, එය සම දෝෂය බවට පත්වේ. අමා වලින් නිදහස් වූ විට, එය නිරම දෝෂයයි. මෙය ව්‍යුහාත්මක වෙනසක් නොව ක්‍රියාකාරී වෙනස් කිරීමකි. සාමාන්‍යයෙන්, සම දෝෂය නිසා ශ්‍රෝතවරෝධ (නාලිකා අවහිර වීම), බල බ්‍රම්ෂ (ශක්තිය නැතිවීම), ගරුව (බර බව), අනිල-මුධාත (වට ක්‍රියාකාරිත්වය අඩුවීම), ආලස්‍ය (කම්මැලිකම), අපක්ති (අජීර්ණය), නිෂ්ඨිව (කෙල ගැසීම), මාල-සංග (මලබද්ධය), අරුචි (ආහාර අරුචිය) සහ ක්ලාම (වෙහෙසට පත්වීම) ඇති වේ.
එකම දෝෂය අමා සමඟ ඇති සම්බන්ධය අනුව වෙනස් ලෙස හැසිරේ. ප්‍රායෝගික සායනික නිරීක්ෂණයක් වන්නේ පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාවයි. නිරම තත්වයන් ප්රතිකාර වලට පැහැදිලිව ප්‍රතිචාර දක්වයි. සම තත්වයන් රේඛීයව ප්‍රතිචාර නොදක්වයි. උදාහරණයක් ලෙස,කෆා නිරාම තත්වයේ උග්‍රවීම සම්මත කෆ-අඩු කිරීමේ පියවර සමඟ වැඩිදියුණු විය හැකිය. සම තත්වයේ එම කෆ උග්‍රවීම තවත් උග්‍ර වීමට හෝ උච්චාවචනය වීමට ඉඩ ඇත.ජීර්ණය මුලින්ම නිවැරදි කරනු ලැබේ.
සාම සහ නිරම දෝෂ වල සම්භාව්‍ය ලක්ෂණ
| දෝෂය |
සම ප්‍රාන්තය |
නිරාමා ප්‍රාන්තය |
| වාටා |
මලබද්ධය, ආහාර රුචිය නැතිවීම, තද ගතිය, බඩවැල්වල ශබ්දය, වේදනාව, උග්‍රවීම Sneha (තෙල් ප්රතිකාර)
|
මලබද්ධය නොමැතිකම, වියළි බව, මෘදු වේදනාව, ප්‍රතිවිරුද්ධ ගුණාංග සහිත ප්රතිකාර වලට සුදුසු ලෙස ප්‍රතිචාර දක්වයි.
|
| පිට්ටා |
දුර්ගන්ධය, කොළ පැහැති කළු පැහැය, ඇඹුල් ගතිය, උගුරේ හෝ හෘද ප්‍රදේශයේ දැවිල්ල
|
දුර්ගන්ධයක් නොමැතිකම, තඹ-කහ පැහැය වෙනස් වීම, අධික තාපය සහ නිසි ජීර්ණය
|
| කෆා |
කැළඹිලි සහිත, නූල් වැනි, ඇලෙන සුළු, ඝන, බර, උගුරට ඇලී ඇති, ආහාර රුචිය නැතිවීම, උදෑසන, රාත්‍රියේ සහ වළාකුළු පිරි කාලගුණය
|
ගන්ධ රහිත, පෙණ සහිත, හොඳින් හැඩගස්වා ඇති, මුඛ පිරිසිදුකම, ආහාර සඳහා ඇති ආශාව සහ ශක්තිය ප්‍රවර්ධනය කරයි.
|
ධාතු සහ මාලා හි සම-නිරම
සාම සහ නිරාම සංකල්පය දෝෂ වලට පමණක් සීමා නොවේ. ආයුර්වේදය මෙම වෙනස ධාතු (පටක) සහ මාල (අපද්‍රව්‍ය) යන දෙකටම ව්‍යාප්ත කරන අතර, සායනික තක්සේරුවේදී එය වැදගත් සලකා බැලීමක් බවට පත් කරයි.
A ධාතු අමා සමඟ සම්බන්ධ වන විට, එය සම ධාතු හෝ සම දුෂ්‍ය ලෙස හැඳින්වේ. එවැනි අවස්ථාවන්හිදී, පටක තවදුරටත් සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියා නොකරන අතර අනුරූප ධාතු ප්‍රදෝෂජ විකාරයට සමාන ලක්ෂණ පෙන්වීමට පටන් ගත හැකිය. චිකිත්සක දෘෂ්ටිකෝණයකින්, මෙම වෙනස වැදගත් වන්නේ පටක-පෝෂණ හෝ පටක-විශේෂිත මැදිහත්වීම් බොහෝ විට සීමිත ප්‍රතිඵල ලබා දෙන අතර අමා පවතින බැවිනි. එබැවින් මූලික අවධානය යොමු වන්නේ අමා පචනා සහ ගැඹුරු පටක සම්බන්ධ වීමට පෙර පරිවෘත්තීය ක්‍රියාකාරිත්වය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම කෙරෙහි ය.
මාලා සඳහා ද ඒ හා සමාන වෙනසක් විස්තර කෙරේ. මළපහ, මුත්‍රා සහ අනෙකුත් අපද්‍රව්‍ය ද සම හෝ නිරම තත්වයක පැවතිය හැකි අතර එය අමා පැවතීම මත රඳා පවතී.
සම පුරිෂ (අමා සමඟ සම්බන්ධ මළපහ) සාමාන්‍යයෙන් බර, ඇලෙන සුළු, දුර්ගන්ධයක් ඇති සහ දුර්වල ලෙස සෑදී ඇත. එය බොහෝ විට ආටෝපා (බඩවැල්වල ගුගුරමින්), විෂ්ටාම්බ (ජීර්ණය නොකළ ද්‍රව්‍ය රඳවා තබා ගැනීම), ෂූල (උදරයේ වේදනාව) සහ ප්‍රසේකා (අධික ලෙස කෙළ ගැසීම) වැනි රෝග ලක්ෂණ සමඟ ඇත. ඊට වෙනස්ව, මෙම ආශ්‍රිත රෝග ලක්ෂණ සාමාන්‍යයෙන් නිරපේක්ෂ තත්වයකදී නොපවතී. සම මාලා ගිලී යාමට නැඹුරු විය හැකි අතර නිරපේක්ෂ මාලා පාවී යා හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම සොයාගැනීම් නිරපේක්ෂ ලෙස නොසැලකේ. මළපහ අනුකූලතාවයේ, ජල අන්තර්ගතයේ සහ කෆා සම්බන්ධයේ වෙනස්කම් මෙම නිරීක්ෂණ වෙනස් කළ හැකිය. මේ හේතුව නිසා, ආයුර්වේද රෝග විනිශ්චය තනි ලකුණක් මත රඳා නොපවතී. සමස්ත සායනික චිත්‍රය, විශේෂයෙන් ආහාර ජීර්ණ තත්ත්වය සහ ඒ ආශ්‍රිත රෝග ලක්ෂණ, ඕනෑම හුදකලා නිරීක්ෂණයකට වඩා වැදගත් වේ.
ධාතු සහ මාලා හි සාම සහ නිරම තත්වයන් හඳුනා ගැනීම වෛද්‍යවරයාට අමා සම්බන්ධ වීමේ ගැඹුර තේරුම් ගැනීමට සහ ප්රතිකාර පරිවෘත්තීය නිවැරදි කිරීමකින් ආරම්භ කළ යුතුද නැතහොත් වඩාත් නිශ්චිත මැදිහත්වීම් වෙත කෙලින්ම යා යුතුද යන්න තීරණය කිරීමට උපකාරී වේ.
ප්රතිකාර කිරීමේදී අමා වල වැදගත්කම
සම දෝෂයකදී, අමා ජීර්ණයට උපකාරී වන ප්රතිකාර ක්‍රම අනුගමනය කළ යුතු බැවින්, අපතර්පන හෝ උපවාස චිකිත්සාව හොඳම ප්‍රතිකාරය ලෙස සැලකේ. අමා දෝෂ තත්ත්වයේදී පචන (ආහාර ජීර්ණ උත්තේජකය) හැර වෙනත් කිසිදු ඖෂධයක් භාවිතා නොකළ යුතුය, මන්ද එය රෝගය සමනය කිරීමට නොහැකි නමුත් සංකූලතා ඇති කළ හැකිය. අමා ජීර්ණය කිරීමෙන් පසු, වෙනත් සහන හෝ පිරිසිදු කිරීමේ (පංචකර්ම) පියවරයන් ලබා දිය යුතුය.
ශරීරයේ විෂ ඉවත් කිරීම සහ අමා ඉවත් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් පහත සඳහන් දෑ හරහා සම දෝෂ කළමනාකරණය කිරීමට හෝ ප්රතිකාර කිරීමට හැකිය:
- පචනා, පරිවෘත්තීය අපද්‍රව්‍ය බිඳ දැමීමෙන් ආහාර දිරවීම යථා තත්ත්වයට පත් කරයි.
- දීපනා ආහාර ජීර්ණ ධාරිතාව ශක්තිමත් කරයි.
- ස්නේහනා යනු ලිහිසි කිරීම පමණක් නොවේ; එය චලනය සඳහා අවහිර වූ ද්‍රව්‍ය සකස් කරයි.
- ස්වේදන එකතැන පල්වීම බලමුලු ගැන්වීමට සහ අවහිර වූ නාලිකා විවෘත කිරීමට උපකාරී වේ.
- පද්ධතිය නිසි ලෙස ඉවත් කිරීමට සූදානම් වූ විට පමණක් ශෝධන යොදනු ලැබේ.
සම–නිරාම සංකල්පය න්‍යායාත්මක වර්ගීකරණයක් නොවේ. එය සෘජුවම බලපාන්නේ:
- ප්රතිකාර තේරීම
- ඖෂධ ප්‍රතිචාරය
- පංචකර්ම යෝග්‍යතාවය
- ආහාර සැලසුම් කිරීම
- පුරෝකථන ඇස්තමේන්තුව
සායනික භාවිතයේදී, මෙම වෙනස නොසලකා හැරීම බොහෝ විට අසම්පූර්ණ හෝ තාවකාලික ප්‍රතිඵලවලට හේතු වේ.
වැළැක්වීමේ අර්ථය
අමා නැවත නැවත සෑදීම අස්ථායී ආහාර ජීර්ණය පිළිබිඹු කරයි. කාලයත් සමඟ මෙය පටක ගොඩනැගීමට බලපාන අතර නිදන්ගත අසමතුලිතතා රටා වලට මග පාදයි. ආයුර්වේදයේ ප්රතිකාර වලින් වැළැක්වීම වෙන් කළ නොහැකි ය. එය ස්ථාවර අග්නි හරහා පරිවෘත්තීය පැහැදිලිකම අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමයි.
නිගමනය
සායනික භාවිතයේදී, වෛද්‍යවරුන් බොහෝ විට රෝග ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ අවසාන අවබෝධයකට පැමිණීමට බොහෝ කලකට පෙර සාම සහ නිරාම තක්සේරු කරයි. අග්නි, ආහාර රුචිය, බඩවැල් පුරුදු, දිවේ ආලේපනය සහ රෝග ලක්ෂණ වල සමස්ත හැසිරීම් වල වෙනස්වීම් බොහෝ විට ආම පැවතීම පිළිබඳ ඉඟි සපයයි. මෙම නිරීක්ෂණ වෛද්‍යවරයාට දෝෂ, ධාතු සහ මාලා වල තත්ත්වය විනිශ්චය කිරීමට සහ ශරීරය පංචකර්ම වැනි මැදිහත්වීම් සඳහා සූදානම්ද යන්න තීරණය කිරීමට උපකාරී වේ. මේ හේතුව නිසා, සාම සහ නිරාම ඇගයීම ආයුර්වේද සායනික පරීක්ෂණයේ ප්‍රායෝගික සහ අදාළ අංගයක් ලෙස පවතී.
